Họ Nguyễn ××. Nữ, 62 tuổi.
Mất ngủ do tiêu chảy trong 4 tháng.
Bệnh sử: Cách đây 6 tháng, BN bị tiêu chảy, chướng bụng, ăn uống không tiêu, BN đã chữa khỏi bằng hơn 20 thang thuốc Đông y ở địa phương. Tuy nhiên xuất hiện mất ngủ, kèm theo hồi hộp, hoa mắt, chóng mặt, dễ mệt mỏi, khó thở, nên đến khám và điều trị tiếp.
Thăm khám: Thể trạng gầy gò, nước da trắng bệch, chất lưỡi trắng nhợt, mạch trầm tế vô lực.
Chẩn đoán: bất mị, khí huyết khuy hư, Thể tâm thất dưỡng.
Thủ pháp: Châm bổ Hợp cốc 2 bên, Tam âm giao, cách 1-2 ngày châm 1 lần.
Sau 5 lần điều trị, mất ngủ đã đỡ, sau 10 lần điều trị chứng mất ngủ và các triệu chứng kèm theo đều được chữa khỏi.
Bàn luận:
Giấc ngủ bình thường của một người là do tâm thần làm chủ, dương khí do động chuyển tĩnh thì có thể đi vào trạng thái ngủ say và ngược lại, dương khí do tĩnh chuyển động thì ở trạng thái tỉnh táo. Lâm Bội Cầm “Loại Chứng Trị Tài – Bất Mị Luận Trị” nói Dương khí từ động mà tĩnh thì ngủ được, âm khí từ tĩnh mà chuyển động thì ngủ được”. nôn nhiều, tiêu chảy, ăn kém, mệt mỏi… làm tổn thương tỳ vị, dẫn đến vị khí bất hòa, tỳ dương bất vận, thì ăn kém tiêu hóa kém, nguồn khí huyết hóa sinh bất túc không thể lên tâm, cũng có thể ảnh hưởng tâm thàn àm dẫn đến bất mị. Trịnh Khâm An “Y Pháp Viên Thông – Quyển 2 – Bất Ngọa” nói: “do nôn mà dẫn đến mất ngủ là do nôn tiết tả thương đến dương trung cung, trung cung dương suy, không thể vận tân dịch mà bất giao trên dưới”. ca bệnh này tiết tả lâu ngày, hao thương khí huyết, thêm nạp vận không tốt, hóa nguồn bất túc mà dẫn đến khí huyết khuy hư. Mặc dù tiết tả bụng chướng ăn uống kém điều trị khỏi, nhưng khí huyết hư nhược chưa hồi phục nên còn mất ngủ. Khí huyết khuy hư, huyết bất dưỡng tâm là gốc bệnh, vì vậy dùng pháp bổ ích khí huyết để an tâm thần, châm bổ nguyên huyệt thủ dương minh đại trường Hợp cốc (bổ khí yếu huyệt), phối bổ can tỳ thận túc tâm âm kinh giao hội huyệt, huyết chứng yếu huyệt tam âm giao, 2 huyệt phối ngũ cùng phát huy công huyệt bổ khí an thần.
