Họ Lý ××, nam, 37 tuổi.
Triệu chứng chính: chứng mất ngủ trong 5 năm, bệnh đã trở nặng hơn trong 2 năm qua.
Bệnh sử: BN này cách đây 5 năm do làm việc nhà quá mệt, thêm tinh thần bị kích động, suy nghĩ uất ức mà dẫn đến mất ngủ. 2 năm nay mỗi tháng vào khoảng ngày 17 âm lịch BN bị mất ngủ 4 ngày. Trước khi mất ngủ, tay chân nóng ran, lòng bàn tay vã mồ hôi, bứt rứt khó chịu, chán ăn, tim đập nhanh. Đặc điểm của chứng mất ngủ là: khó đi vào giấc ngủ và dễ tỉnh giấc, không thể ngủ được say, sau khi tỉnh dậy bị nấc vài tiếng thì đỡ. Thường cả hai tai đều dễ bị nghe nhầm âm thanh lạ, có khi đầu đau không cố định vị trí, đãng trí, nhưng tai không ù.
Thăm khám: 2 bên phù trắng, đau chỗ huyệt khiếu âm, đau kiểu kim châm. Mạch bên trái trầm tế huyền sác, bên phải trầm tế sác.
Chẩn đoán: bất mị. khí uất hóa hảo, nhiễu động tâm thần.
Điều trị: thư can tiết nhiệt, thanh tâm an thần.
Phương huyệt: Thần môn 2 bên, thái xung 2 bên.
Thủ pháp: hào châm thích pháp, tả pháp.
Sau 2 lần điều trị, tình trạng mất ngủ, nhịp tim và cáu gắt đã thuyên giảm, và lần điều trị thứ sáu đã được chữa khỏi.
Bàn luận: các hoạt động tình chí dựa trên tinh khí của ngũ tạng là vất chất cơ bản. Tình chí thương, ảnh hưởng đến ngũ tạng, thường làm hao mòn tinh khí của ngũ tạng, làm cho tạng phủ rối loạn, có thể dẫn đến mất ngủ. Can tàng huyết, huyết hợp thần. Bởi vì do dự bất quyết, hoặc bạo nộ thương can hoặc khí uất hóa hỏa, tất cả đều có thể đẫ đến chứng hồn bất tàng mà dẫn tới mất ngủ. Thanh – Đương Dục Dụng “Huyết Chứng Luận – Ngọa Mị” viết: “can bệnh bất mị, can tàng hồn, khi bắt đầu ngủ thì hồn ở mắt, ngủ rồi thì hồn trở về can. Nếu dương phù ra ngoài, hồn không thề nhập can, thì bất mị, triệu chứng có thể không phiền táo, nhưng khó ngủ, liễm dương hồn khiến nhập vào can, đều này cho thấy nguyên nhân can bệnh bất mị là do huyết hư can vượng, hồn không thủ xá. Bệnh án này tình chí sở thương, khí uất bất thư, uất mà hóa hỏa, vọng động tâm thần, thần không được an mà thành chứng mất ngủ. Chứng thuộc thực vì vậy dùng tả pháp, châm tả nguyên huyệt thái xung của kinh túc quyết âm can kinh, có tác dụng thư can tiết nhiệt, tả huyệt con thần môn của kinh thủ thiếu âm tâm kinh để thanh tâm an thần, 2 huyệt phối ngũ cho tác dụng sơ can tiết nhiệt, thanh tâm an thần.
