Lược dịch: Thạc sĩ Bác sĩ Nguyễn Văn Trỗi
Thiên Tân 2015/11/13
Nguồn: pharmnet.com.cn
Khi rắn cắn, nọc độc xâm nhập vào cơ thể sau đó một loạt các triệu chứng xuất hiện. Sau khi rắn cắn, vết răng in lại trên da. Biểu hiện lâm sàng khác nhau do các loài rắn độc có độc tố khác nhau. Nhưng chủ yếu là 3 trường hợp sau.
Nhiễm độc thần kinh: cảm giác vết thương ngứa, hạch bạch huyết sưng và đau, nhìn mơ hồ, chóng mặt và buồn ngủ, nói lắp, cứng hàm, hôn mê chảy nước dãi, ngạt và thậm chí tử vong;
Nhiễm độc máu: chỗ bị cắn đau và sưng lớn, da đen, chảy máu, mụn nước, hạch viêm, ớn lạnh sốt toàn thân, đánh trống ngực, khó chịu, đau cơ bắp, tiểu hoặc đại tiện ra máu, hoặc thậm chí hôn mê và mê sảng, suy tuần hoàn.
Hoặc đồng thời cũng có thể xuất hiện hai triệu chứng trên.
Châm cứu điều trị rắn cắn, lần đầu tiên xuất hiện trong cuốn “Trửu Hậu Bị Cấp Phương (肘后备急方)”. Sau đó, sách y của các đời nhà Đường, nhà Tống, nhà Minh và nhà Thanh cũng đều ghi lại, và phần lớn là dùng phương pháp cứu.
Báo cáo hiện đại, xuất hiện lần đầu vào năm 1973, nghiên cứu tính hiệu quả của phương pháp cứu, đạt kết quả tốt [1], kể từ những năm 1980, bắt đầu với các dữ liệu lâm sàng, phương pháp kích thích ngay vào huyệt bao gồm phạm vi lớn hơn của giác hơi, châm cứu, tổng kết kinh nghiệm của 1000 trường hợp, cho thấy hiệu quả của châm cứu với rắn cắn là có hiệu quả. [2]
Tuy nhiên, do tính chất nguy hiểm, nhất định phải phối hợp cùng Tây Y điều trị, nhưng châm cứu có thể được sử dụng như là một trong những biện pháp cấp cứu hàng đầu.
[Điều trị]
I. GIÁC HƠI
1. Chọn huyệt:
Chủ huyệt：A Thị Huyệt
Phối huyệt：Bị cắn chi trên gia Tứ Phùng, bị cắn chi dưới gia Bát Phong。
Xác định A thị huyệt：Vị trí rắn cắn hoặc vị trí ứ huyết, chỗ sưng tấy rõ ràng。
2. Phương pháp:
Đầu tiên nâng cao chi bị rắn cắn, không được đi lại để phòng nọc độc phát tán nhanh hơn, sau đó dùng kim Tam Lăng gõ thật nhanh vào A thị huyệt cho đến khi máu chảy ra, sau đó chọn dụng cụ giác hơi thích hợp với chỗ bị rắn cắn, hút chân không tại vị trí đó thời gian 30 phút.
Chú ý: Nếu có những nốt phỏng chứa máu thì ngay lập tức phải châm vỡ luôn để nọc độc thoát ra, vết thương bị nhiễm trùng thì cần phối hợp với ngoại khoa để trị liệu. Nếu thời gian cắn hơn hai tiếng, cần phối thêm những huyệt khác. Nếu biến chứng toàn thân kết hợp với các triệu chứng nghiêm trọng khác, thì cho truyền dịch, thuốc kháng nọc rắn và điều trị chống nhiễm trùng. Liệu pháp giác hơi 2 lần một ngày, ba ngày là một liệu trình.
3. Hiệu quả
Tiêu chí của hiệu quả:
– Khỏi hoàn toàn: Các triệu chứng tại chỗ và hệ thống biến mất mà không có bất kỳ sự khó chịu nào.
– Hiệu quả rõ rệt: Các triệu chứng tại chỗ và hệ thống hoàn toàn biến mất, nhưng có thể vẫn còn yếu kém
– Có hiệu quả: Các triệu chứng tại chỗ và hệ thống giảm đáng kể
– Không hiệu quả: Sau quá trình điều trị các chứng trạng không được cải thiện.
Nghiên cứu 144 trường hợp: 111 trường hợp đã khỏi hoàn toàn, hiệu quả rõ rệt 23 trường hợp, có hiệu quả 4 trường hợp, không hiệu quả 6 trường hợp. Tổng tỷ suất hiệu quả là 95,8%. [3]
Nghiên cứu phương pháp điều trị này cho thấy:
– Có hiệu quả tốt nhất với loại nọc độc tác động lên thần kinh
– Hiệu quả bình thường với loại độc hỗn hợp
– Hiệu quả kém với loại nọc độc tác động vào máu
– Hiệu quả điều trị trong vòng nửa giờ đến ba giờ cắn là tốt nhất, tỷ lệ chữa khỏi 100%
II. THỂ CHÂM
1. Chọn huyệt
Chủ huyệt：Ngoại quan thấu Nội quan
2. Cách châm
Sau khi sát trùng, châm nhanh vào huyệt，thực hiện Đề Tháp Niệm Chuyển tả pháp, châm sâu từ 1 thốn đến 1,5 thốn，lưu kim 20 phút，cứ 5 phút lại vê kim 1 lần。Sau khi rút kim sát trùng，Đề phòng vết rắn cắn chảy máu không ngừng。
3. Hiệu quả
Phương pháp này điều trị sau 26 trường hợp bệnh nhân rối loạn nhịp tim do rắn độc cắn, tất cả đều hiệu quả. Trường hợp lâu nhất là ba ngày để phục hồi nhịp tim trở về bình thường. [4]
III. GIỚI THIỆU BỆNH ÁN CỔ/ DANH GIA NGHIỆM ÁN
Bệnh sử: Nữ 10 tuổi, buổi tối chơi trong vườn cỏ, đột nhiên bị cắn bởi một con rắn ở dưới mắt cá chân trái, ngay sau đó đến ngay phòng khám.
Kiểm tra: Khám vết thương thấy có bốn dấu răng rắn đặc biệt dày và sâu, toàn bộ chỗ bị cắn thâm tím và đau, sưng.
Để xác định xem có phải là rắn độc cắn hay không, cho cháu bé nhai sợi thuốc lá/ sợi thuốc lào, cháu bé nhai xong nói không thấy cay (người bình thường nhai sẽ thấy cay)
Chẩn đoán: Rắn độc cắn
Nguyên tắc điều trị: Hoạt huyết bài độc
Chọn huyệt: A thị huyệt (khu vực bị cắn)
Phương pháp: Dùng dây garo bên trên khu vực bị cắn, sau đó dùng Kim Tam Lăng gõ vào chỗ bị thương và xung quanh, tiếp đó dùng Giác Hơi, giác chỗ vừa châm, sau khi giác hút máu độc xong, dùng Đại Táo làm đế, ngải cứu để lên trên, cứu trực tiếp lên vết thương 5 mồi, tiếp tục lấy Tỏi làm đế, ngải cứu để lên trên, cứu tiếp 7 mồi, bệnh nhân lập tức hết đau.
Tiếp tục quan sát 30 phút sau, tình trạng ổn định, cho về nhà nghỉ ngơi. Các ngày tiếp theo, bệnh nhân đã chơi được bình thường.
(Vương Vĩnh Sinh Y Án)
____________________
Nhận xét của tôi (Dr Troi), Tôi không khuyến khích các bạn dùng những liệu pháp này tại nhà. Tôi dịch những bài như thế này với mục đích cho các bạn thấy Đông Y Trung Quốc phát triển như thế nào, chúng ta cần phải học hỏi những gì.
Trung Quốc là một đất nước đông dân, lịch sử lâu dài và không bị đứt đoạn, sách vở được bảo tồn tốt, chính vì thế trước khi Tây Y xuất hiện, kinh nghiệm của họ trong lĩnh vực chữa bệnh bằng Đông Y vô cùng phong phú.
Chữa rắn độc cắn có rất nhiều bài thuốc cũng như nhiều vị thuốc hay, nhưng chữa rắn cắn bằng châm cứu thì thật sự độc đáo.
Muốn đánh giá một phương pháp gì đó, trước hết chúng ta phải dùng phương pháp đó, muốn dùng được thì phải hiểu sâu về nó, muốn hiểu sâu thì phải chăm chỉ học, sau đó phải vận dụng trên đủ lượng đối tượng nghiên cứu. Không nên dùng kiến thức ít ỏi của bản thân mà phủ nhận những thứ “Không thể tin được”.
Cuối cùng, hy vọng những kiến thức này trở nên hữu ích khi chúng ta bị rắn độc cắn ở những nơi hiểm trở không có điều kiện y tế.
Nếu bị rắn độc cắn, nếu thuận tiện hãy ngay lập tức đưa đến bệnh viện cấp cứu.
____________________
Tài liệu tham khảo:
[1] 广东东莞县麻冲公社鸥冲大队医疗站.艾灸中魁穴治疗毒蛇咬伤.赤脚医生杂志，1973；（3）：21
[2] 倪毓生等.中西医结合治疗蝮蛇咬伤503例临床分析.中西医结合杂志，1990；10（11）：600
[3] 刘秀兰等.刺络拔罐法治疗毒蛇咬伤108例临床观察.中国针灸，1991；11（3）：13
[4] 朱伟民.外关穴治疗毒蛇伤后并发心律失常.上海针灸杂志，1994；14（2）：53
